Czym jest Europejski Nakaz Aresztowania?

Europejski Nakaz Aresztowania (European Arrest Warrant) to wydany przez organ sądowy jednego z państw członkowskich wniosek o aresztowanie danej osoby w innym państwie członkowskim i przekazanie tej osoby do państwa, które wystąpiło z wnioskiem, do celów:

• ścigania (aresztowania) lub
• wykonania wyroku pozbawienia wolności.

W przypadku Wielkiej Brytanii, jeśli ENA został wydany i osoba nim objęta została zatrzymana przed zakończeniem okresu przejściowego, tj. przed 31 grudnia 2020 r., nadal mają zastosowanie przepisy europejskie o ENA. W odniesieniu do pozostałych spraw, zastosowanie mają przepisy tytułu VII umowy o handlu i współpracy między UE a Wielką Brytanią (TCA – EU–UK Trade and Cooperation Agreement), podpisanej w dniu 30 grudnia 2020 r.

Podstawy prawne Europejskiego Nakazu Aresztowania

Podstawą funkcjonowania Europejskiego Nakazu Aresztowania jest decyzja ramowa Rady 2002/584/WSiSW z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie europejskiego nakazu aresztowania i procedury wydawania osób między państwami członkowskimi (Dz. Urz. UE L 190 z 18.07.2002, s. 1). W Polsce przepisy dotyczące ENA znajdują się w Kodeksie postępowania karnego.

Sprawy dotyczące wydania ENA wobec osoby ściganej za przestępstwo w Polsce, jak również sprawy dotyczące przekazania osoby ściganej na podstawie ENA wydanego w innym państwie członkowskim UE, rozpoznają w Polsce sądy okręgowe (np. Sąd Okręgowy w Poznaniu).

Najważniejsze założenia ENA:

• wzajemne uznawanie orzeczeń sądowych,
• ograniczenie formalności,
• krótkie terminy realizacji.

Kiedy stosuje się Europejski Nakaz Aresztowania?

Aby organ sądowy (w Polsce właściwy miejscowo sąd okręgowy) mógł wydać ENA, musi zaistnieć podejrzenie, że osoba ścigana za przestępstwo przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego UE i jednocześnie za wydaniem ENA musi przemawiać interes wymiaru sprawiedliwości.

ENA może zostać wydany w dwóch przypadkach:

1. W związku z prowadzonym postępowaniem karnym, gdy dana osoba ścigana jest o przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności wynoszącą co najmniej 1 rok.

2. W celu wykonania kary pozbawienia wolności orzeczonej prawomocnym wyrokiem w wymiarze co najmniej 4 miesięcy.

Co ważne, osoba przekazana do innego kraju w ramach ENA nie może być co do zasady ścigana, skazana lub w inny sposób pozbawiona wolności za przestępstwo popełnione przed jej przekazaniem, inne niż to, za które została przekazana (zasada specjalności – art. 607e § 1 k.p.k.).

Najważniejsze wyjątki od powyższej zasady:

• osoba ścigana, mająca możliwość opuszczenia terytorium państwa członkowskiego, któremu została przekazana, nie uczyniła tego w ciągu 45 dni od swego ostatecznego zwolnienia, albo wróciła na terytorium tego państwa po wcześniejszym opuszczeniu go;
• przestępstwo nie podlega karze pozbawienia wolności;
• postępowanie karne nie wiąże się ze stosowaniem wobec osoby ściganej środka polegającego na pozbawieniu wolności;
• osoba ścigana wyraziła zgodę na przekazanie i zrzekła się korzystania z prawa wynikającego z zasady specjalności, albo po jej przekazaniu złożyła przed sądem właściwym do rozpoznania sprawy oświadczenie o zrzeczeniu się korzystania z tego prawa w odniesieniu do czynów popełnionych przed przekazaniem.

Brak kontroli podwójnej karalności

W odniesieniu do 32 kategorii najpoważniejszych przestępstw (np. udział w organizacjach przestępczych, korupcja, zabójstwo, ciężkie uszkodzenie ciała, oszustwo) nie weryfikuje się, czy czyn stanowi przestępstwo w obu państwach. Jedynym wymogiem jest to, aby górna granica ustawowego zagrożenia karą wynosiła co najmniej trzy lata w państwie, w którym wydano ENA.

W przypadku innych przestępstw przekazanie może być obwarowane warunkiem, że dany czyn stanowi przestępstwo w państwie wykonania ENA.

Procedura wykonania Europejskiego Nakazu Aresztowania

Proces realizacji Europejskiego Nakazu Aresztowania wygląda następująco:

1. Wydanie ENA przez organ sądowy w jednym państwie członkowskim UE
2. Zatrzymanie osoby ściganej w innym państwie członkowskim UE
3. Decyzja organu sądowego o przekazaniu, wydawana w państwie, w którym doszło do zatrzymania osoby ściganej
4. Transport i fizyczne przekazanie osoby ściganej do państwa wydającego ENA

Cała procedura w państwie, w którym podejmowana jest decyzja o przekazaniu osoby ściganej, powinna ostatecznie zakończyć się w terminie:

• 60 dni od dnia zatrzymania,
• 10 dni od dnia wyrażenia zgody, jeśli osoba ścigana zgadza się na przekazanie.

W szczególnie uzasadnionych wypadkach, postępowanie w przedmiocie przekazania powinno zakończyć się prawomocnie w terminie kolejnych 30 dni od dnia upływu tych terminów.

Przekazanie osoby ściganej z terytorium Polski do innego państwa członkowskiego UE

W razie otrzymania ENA prokurator przesłuchuje osobę, której nakaz dotyczy, informując ją o treści ENA oraz o możliwości wyrażenia zgody na przekazanie lub zgody na niestosowanie zasady specjalności, po czym wnosi sprawę do właściwego miejscowo sądu okręgowego.

Zatrzymanie osoby ściganej ENA może nastąpić także na podstawie wpisu do Systemu Informacyjnego Schengen lub do bazy danych Międzynarodowej Organizacji Policji Kryminalnej.

Na wniosek prokuratora sąd okręgowy może zastosować tymczasowe aresztowanie, oznaczając jego termin na czas niezbędny do przekazania osoby ściganej. Łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania nie może przekroczyć 100 dni.

W przedmiocie przekazania i tymczasowego aresztowania sąd orzeka na posiedzeniu, w którym mają prawo wziąć udział prokurator i obrońca. Na postanowienie sądu w przedmiocie przekazania przysługuje zażalenie, które można złożyć w terminie 3 dni od dnia ogłoszenia albo doręczenia postanowienia.

Prawa osoby ściganej objętej Europejskim Nakazem Aresztowania

Osobie ściganej, wobec której wydano ENA, przysługuje szereg praw, w tym m.in. prawo do:

• korzystania z pomocy obrońcy,
• składania wyjaśnień, do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na pytania,
• korzystania z pomocy tłumacza,
• informacji o treści ENA,
• przeglądania akt w zakresie dotyczącym przyczyn zatrzymania, 
• dostępu do pierwszej pomocy medycznej,
• uzyskania informacji o dobrowolności wyrażenia zgody na przekazanie lub zrzeczenia się stosowania zasady specjalności.

W niektórych przypadkach możliwa jest odmowa wykonania ENA, np. gdy:

• naruszone są prawa podstawowe,
• osoba była już sądzona za ten sam czyn (zasada ne bis in idem),
• czyn nie stanowi przestępstwa w danym kraju (poza wyjątkami).

W zakresie spraw związanych z Europejskim Nakazem Aresztowania (ENA) Kancelaria oferuje:

• szczegółowe omówienie treści wydanego ENA, jego dopuszczalności oraz skutków dla osoby ściganej;
• pomoc prawną w sprawie, która była podstawą wystawienia ENA;
• analizę sytuacji prawnej osoby ściganej i ustalenie możliwych działań oraz sporządzenie strategii i rekomendacji co do dalszego postępowania;
• sporządzenie wszelkich niezbędnych pism procesowych, w tym m.in. zażalenia na postanowienie o przekazaniu osoby ściganej z Polski do innego państwa członkowskiego UE;
• czynny udział w posiedzeniach dotyczących ewentualnego wydania bądź uchylenia ENA oraz w posiedzeniach związanych z jego wykonaniem.

Potrzebujesz wsparcia w sprawie Europejskiego Nakazu Aresztowania (ENA)? Skontaktuj się z nami!

Adwokat Poznań Radosław Szajerski